Tilburgs SP Nieuws

tilburg.sp.nl

Polleke

WORD NU LID!

Opinies 2005

‘Maatschappelijk verantwoord ondernemen moet worden afgedwongen door de overheid’

Door de term ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ lijkt de stelling modern en van deze tijd te zijn, maar eigenlijk is er niet veel nieuws onder de zon. Een overheid die omwille van het maatschappelijk belang regels stelt aan ondernemen, da’s al zo oud als Methusalem. En zeker, ik ben het er mee eens dat een overheid, zolang die democratisch gelegitimeerd is, het recht heeft dergelijke regels te stellen. Sterker nog, zij heeft bij uitstek de plicht het maatschappelijk belang bovenaan te stellen, terwijl ondernemingen over het algemeen meer gericht zijn op hun eigen productie en natuurlijk het economisch overleven, winst genereren, investeren en de concurrentie voor blijven.

Maar maatschappelijk verantwoord ondernemen veronderstelt een verantwoordelijkheid van de ondernemer zélf, het ‘ondernemen’ is zíjn werkwoord, híj zal ’t moeten doen. Dat vind ik een mooi streven, maar ook niet zo heel veel meer dan dat. Natuurlijk zijn er volop ondernemers met oog voor hun omgeving, werknemers en het milieu. Maar in een markteconomie is het hemd nader dan de rok en in tijden van recessie ligt het voor de hand dat bedrijven eerder op zoek gaan naar voor werknemers ongunstige flexcontracten, goedkopere grondstoffen of vormen van productie en meer afzetgebieden, dan naar hun vermeende maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het ‘idealistisch ondernemen’ is het toefje slagroom op de cake en sneuvelt als eerste.

Ik vind het niet tot de verantwoordelijkheden van bedrijven horen om te doneren aan bijvoorbeeld een Ronald McDonald huis of om een plaatselijke voetbalclub te sponsoren. Als dát onder maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt verstaan geloof ik niet dat de overheid dat zou moeten afdwingen. Maar zaken als het zich houden aan milieuregels, het betalen van belastingen en het naleven van CAO’s, die blijven wat mij betreft ten alle tijden afdwingbaar.

Maar onder ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ wordt vaak precies dat grijze gebied daartussen verstaan. Koop je meubels uit Birma, illegaal hout uit Brazilië of werkkleding van sweatshops in Indonesië, lever je autobanden aan het leger van Soedan, dat soort vragen. Ondernemers die daarin een politiek correcte keuze maken zijn te prijzen. Maar zolang ze binnen de wet blijven valt ondernemers die dat niet doen niets te verwijten. Die maatschappelijke verantwoordelijkheid kan niet worden afgedwongen. Nog niet. Want wat mij betreft mogen best méér zaken dan geregeld in de huidige wetgeving dwingend worden opgelegd. Dat is niet alleen goed voor ‘de maatschappij’, maar vaak ook voor de ondernemer in kwestie.

Zo kennen we sinds kort bijvoorbeeld de Europese verfrichtlijn, die gevaarlijke oplosmiddelen in verf verbiedt. Al jaren kiezen sommige bedrijven voor deze mens- en milieuvriendelijke verf, maar daarmee zetten zij zichzelf in de concurrentiestrijd op een achterstand en betalen de rekening voor het nemen van hun verantwoordelijkheid. Nu alle schilderbedrijven deze betere maar duurdere verf moeten gebruiken ontstaat er opnieuw een level playingfield en is tenslotte iedereen beter af.

Het behoeft geen betoog dat in een situatie waarin meer maatschappelijk verantwoorde keuzes tot de gewone ondernemingsvrijheid behoren, met namen het MKB de race als eerste niet meer kan volhouden. Als socialist kies ik er dan voor juist déze groep te beschermen en er tegelijk voor te zorgen dat het ondernemen gebeurt in een kader dat door de samenleving als maatschappelijk verantwoord wordt beschouwd.

Charitas kan niet worden afgedwongen, het maken van maatschappelijk noodzakelijke en verantwoorde keuzes wel. De samenleving, in concreto dus de overheid, heeft de taak de grens tussen die twee duidelijk te maken en te bewaken. En wat mij betreft mag die grens best een stuk naar links opschuiven.

Johan van den Hout
Voorzitter SP fractie Tilburg

Dit artikel werd eerder gepubliceerd Faces (FST), jaargang 6, nummer 3, maart 2005

Opinies-index